Tanım
CBDC (Central Bank Digital Currency), bir ülkenin merkez bankası tarafından oluşturulan, ihraç edilen ve yönetilen egemen bir dijital para birimidir. Merkez bankasının doğrudan dijital yükümlülüğünü temsil eder; statü olarak fiziksel nakde benzer, ancak yalnızca elektronik formda vardır. Merkeziyetsiz kripto paraların aksine, CBDC merkezi olarak yönetilir ve ihraç eden ülkenin mevcut para politikası ve düzenleyici çerçevesi içinde çalışacak şekilde tasarlanır.
CBDC’ler genellikle ulusal hesap birimi cinsinden ifade edilir ve ödemeler ile mutabakatlar için yasal ödeme aracı olarak işlev görmesi amaçlanır. Tasarımları; mahremiyet düzeyi, programlanabilirlik ve erişim modelleri açısından değişiklik gösterebilir, ancak her durumda merkez bankasının bilançosuna bağlı kalırlar. Bir kavram olarak CBDC’ler, ihraç ve kullanım süreçleri resmi finansal düzenleme ve denetimle sıkı şekilde entegre olduğu için Uyum (Compliance), AML ve KYC gibi alanlarla kesişir.
Bağlam ve Kullanım
Daha geniş dijital varlık ekosisteminde CBDC, genellikle özel kuruluşlar tarafından ihraç edilen ve farklı türde Düzenleyici Risk (Regulatory Risk) taşıyabilen Stablecoin’lerle karşılaştırılır. CBDC’lerin amacı, nakit ve ticari banka mevduatlarıyla birlikte dolaşabilen, ancak tamamen denetlenen finansal sistemin içinde kalan, merkez bankası parasının dijital yerel bir versiyonunu sunmaktır. CBDC’lerin hayata geçirilmesi; ödeme altyapılarının, finansal aracılık yapılarının ve zincir üstü (on-chain) ya da zincir dışı (off-chain) mutabakat ortamlarının nasıl kurgulandığını etkileyebilir.
CBDC’ler kamu otoriteleri tarafından ihraç edildiği için tasarım ve uygulama süreçleri; finansal istikrar, ödeme sistemlerinin dayanıklılığı ve düzenleyici şeffaflık gibi politika hedefleriyle yakından bağlantılıdır. Bu da CBDC’leri, ayrıntılı denetim ve uyum kontrollerini destekleyecek şekilde tasarlanabildikleri için AML ve KYC standartlarına ilişkin tartışmaların odağı haline getirir. Bir kavram olarak CBDC’ler, para politikası, dijital ödeme teknolojileri ve dijital varlıklara yönelik gelişen düzenleyici çerçevelerin kesişim noktasında yer alır.